
اعتیاد دیجیتال / هزینه پنهان اتصال مداوم
مینا باقری / ثبات نیوز در عصری که فناوری به زندگی روزمره گره خورده است، وابستگی ما به دستگاههای دیجیتال به شکل بیسابقهای افزایش پیدا کرده است. تلفنهای هوشمند، پلتفرمهای رسانههای اجتماعی و ابزارهای پیامرسانی فوری ارتباطات، کار و سرگرمی را متحول کردهاند. با این حال، این تحول دیجیتال با خسارات روانی همراه است. اعتیاد دیجیتال در معنای استفاده بیش از حد از دستگاه های دیجیتال، به عنوان یک چالش سلامت رفتاری امروزی ظاهر شده است. با افزایش زمان استفاده از صفحه نمایش و محو شدن مرزهای بین کار و استراحت، متخصصان مراقبت های بهداشتی زنگ خطر را به صدا در آوردهاند.
اعتیاد دیجیتال چیست؟
اعتیاد دیجیتال به استفاده بیش از حد یا اجباری از دستگاههای دیجیتال به ویژه گوشیهای هوشمند، اینترنت، بازیهای ویدیویی و رسانههای اجتماعی، با تاثیرات مضر روی زندگی روزمره و رفاه روانی اشاره دارد. این موضوع ویژگیهای مشترکی با اعتیاد به مواد دارد از جمله هوس و اصرار، از دست دادن کنترل بر زمان استفاده، تداخل در خواب و کار و روابط و علائم سخت ترک (اضطراب، تحریک پذیری).
با وجود اینکه این نوع اعتیاد، هنوز به عنوان یک اختلال روانپزشکی رسمی طبقه بندی نشده است اما الگوهای رفتاری آن به طور فزایندهای توسط کارشناسان بهداشت روان در سراسر جهان شناسایی میشود.
مبنای عصبی اعتیاد دیجیتال
پلتفرمهای دیجیتال به گونهای طراحی شدهاند که دوپامین – انتقال دهنده عصبی که در مسیرهای لذت و پاداش دخیل است- ایجاد کنند. هر اعلان، لایک یا پیام به عنوان یک پاداش عمل می کند و این عادت را از طریق مکانیزمی به نام «تقویت مستمر» تقویت می کند.
بر اساس مطالعهای که اخیرا انجام شده است، این چرخه دوپامینمحور میتواند مدارهای عصبی را دوباره سیمکشی کرده و کاربران را مستعد رفتارهای غیرقابل کنترل کند دقیقا مشابه مسیرهایی که با قمار یا مصرف مواد فعال میشود.
پیامدهای روانی و جسمی
اثرات اعتیاد به دیجیتال فراتر از نمایشگر است. آنها بر سلامت روانی و جسمی به طرق عمیقی تأثیر میگذارند. افزایش اضطراب و افسردگی به ویژه در بین نوجوانان و جوانان، اختلال خواب به دلیل قرار گرفتن در معرض نور آبی و اسکرول قبل از خواب، کاهش دامنه توجه و اختلال در کنترل شناختی، کاهش تعامل اجتماعی واقعی و ارتباط عاطفی از جمله پیامدهای روانی این نوع اعتیاد است.
همچنین سبک زندگی کمتحرک که به چاقی و اختلالات متابولیک دامن میزند، گردن درد، خستگی چشم (سندرم بینایی کامپیوتری)، سردرد و وضعیت نامناسب و مشکلات اسکلتی عضلانی ناشی از استفاده طولانیمدت از دستگاه از جمله عوارض فیزیکی اعتیاد دیجیتال است.
اعتیاد دیجیتال در محیط کار
برای کارکنان اداری، فناوری هم یک ضرورت و هم یک دام است. تمایل برای «همیشه آنلاین بودن» قطع ارتباط را دشوار میکند. مطالعات نشان میدهد که تعامل بیش از حد دیجیتال در محل کار بهرهوری را از طریق حواس پرتی کاهش میدهد، خطر فرسودگی شغلی را به دلیل نداشتن مرزهای روانی افزایش میدهد، به خستگی ذهنی و خستگی تصمیم گیری دامن میزند.
راهبردهای پیشگیری
غلبه بر اعتیاد دیجیتال نیازمند تلاش آگاهانه و اصلاح سبک زندگی است. در این زمینه استراتژیهایی وجود دارد مانند استفاده برنامهریزی شده از دستگاه و ایجاد محدودیتهای روزانه، خاموش کردن اعلانهای غیر ضروری، مشخص کردن مکانهایی با برچسب بدون فناوری به عنوان مثال اتاق خواب و یا سر میز ناهارخوری.
راهکار مهم دیگر ذهنآگاهی و تکنیکهای رفتاری است. تعدیل و اصلاح رفتارهایی که ما را به سمت فعالیت های دیجیتال سوق میدهد، قطعا کمککننده است.
گذراندن تعطیلات بدون فناوری و درگیر شدن در سرگرمیهای آفلاینی چون ورزش و نیز افزایش تعاملات رو در رو و قرار گرفتن در طبیعت، ولع ما را برای بیشتر ماندن دردنیای دیجیتال کاهش میدهد.
در نهایت اینکه فناوری ابزار قدرتمندی است، اما وقتی بیش از حد از آن استفاده شود، میتواند تمرکز ذهنی، سلامت عاطفی و روابط شخصی را از بین ببرد. بنابراین برداشتن گام های آگاهانه برای به دست آوردن مجدد کنترل نه تنها برای افراد، بلکه برای سازمانها و جامعه ضروری است.
خبرنگار: مینا باقری
منبع: ثبات نیوز